Jak podłączyć podwójny wyłącznik schodowy? Schemat i oznaczenia

Podwójny wyłącznik schodowy pozwala sterować dwoma niezależnymi obwodami oświetlenia z dwóch różnych miejsc, np. dwiema grupami lamp na dole i na górze schodów. W jednej obudowie znajdują się w praktyce dwa niezależne mechanizmy schodowe. Najwięcej problemów sprawia nie sama liczba przewodów, lecz rozpoznanie zacisków wspólnych i dwóch par przewodów korespondencyjnych.

Jak działa podwójny wyłącznik schodowy?

Najłatwiej zrozumieć jego działanie, traktując urządzenie nie jako jeden skomplikowany wyłącznik, lecz jako dwa pojedyncze wyłączniki schodowe umieszczone w jednej obudowie.

Pierwsza część może sterować np. lampą nad schodami, a druga oświetleniem korytarza. Każdą z nich można włączać i wyłączać z dwóch miejsc niezależnie od drugiej.

Typowy układ wygląda więc funkcjonalnie tak:

pierwszy obwód: punkt A ⇄ punkt B → lampa 1
drugi obwód: punkt A ⇄ punkt B → lampa 2

Przełączenie dowolnego klawisza zmienia stan odpowiadającego mu obwodu. Nie ma przy tym jednego stałego położenia oznaczającego "włączone". Jeżeli światło zostało włączone na dole schodów, można je wyłączyć na górze i odwrotnie.

Ile zacisków ma podwójny wyłącznik schodowy?

Pojedynczy mechanizm schodowy jest przełącznikiem. Ma zacisk wspólny oraz dwa zaciski, pomiędzy którymi przełączane jest połączenie.

Ponieważ wersja podwójna zawiera dwa takie mechanizmy, na urządzeniu spotyka się zwykle dwie niezależne grupy zacisków.

W efekcie podwójny wyłącznik schodowy często ma sześć zacisków roboczych. Rozmieszczenie i oznaczenia zależą jednak od producenta, dlatego nie należy ustalać funkcji zacisku wyłącznie na podstawie jego położenia.

Jak wygląda schemat podwójnego wyłącznika schodowego?

Do sterowania dwoma obwodami z dwóch miejsc potrzebne są dwa urządzenia pełniące funkcję podwójnych łączników schodowych. Każdy z dwóch torów działa niezależnie.

Schemat funkcjonalny można przedstawić następująco:

zasilanie → sekcja 1 pierwszego łącznika ⇄ sekcja 1 drugiego łącznika → lampa 1

zasilanie → sekcja 2 pierwszego łącznika ⇄ sekcja 2 drugiego łącznika → lampa 2

Symbol ⇄ oznacza tutaj parę przewodów umożliwiających przełączanie pomiędzy dwoma urządzeniami. Są to tzw. przewody korespondencyjne.

Z punktu widzenia działania nie mamy więc jednego podwójnego obwodu, lecz dwa kompletne układy schodowe pracujące obok siebie.

Poniższy materiał pokazuje na praktycznym przykładzie sposób działania i połączenia podwójnego wyłącznika schodowego. Warto porównać pokazany układ ze schematem konkretnego modelu łącznika, ponieważ rozmieszczenie i oznaczenia zacisków mogą różnić się między producentami.

Przewody korespondencyjne - dlaczego są dwie pary?

W pojedynczym układzie schodowym pomiędzy dwoma przełącznikami występują dwa tory korespondencyjne. Pozwalają one zmieniać drogę przepływu prądu w zależności od położenia obu mechanizmów.

Jeżeli w jednym miejscu sterujemy dwiema niezależnymi lampami, drugi obwód potrzebuje własnej pary. Dlatego w układzie podwójnym pomiędzy dwoma punktami sterowania występują funkcjonalnie dwie niezależne pary korespondencyjne.

To właśnie ich pomieszanie jest jednym z częstszych powodów, dla których instalacja po montażu zachowuje się pozornie "nielogicznie".

Podwójny schodowy a podwójny zwykły

Z zewnątrz oba urządzenia mogą wyglądać niemal identycznie. Mają dwa klawisze i zajmują jedno miejsce w puszce. Ich mechanizmy są jednak inne.

Podwójny wyłącznik zwykły służy zazwyczaj do sterowania dwoma obwodami z jednego miejsca. Przykładem może być żyrandol podzielony na dwie grupy źródeł światła.

Podwójny wyłącznik schodowy umożliwia natomiast pracę każdej sekcji razem z drugim wyłącznikiem schodowym znajdującym się w innym miejscu.

Dlatego zakupienie podwójnego wyłącznika tylko na podstawie liczby klawiszy może skończyć się wyborem niewłaściwego mechanizmu.

Podwójny schodowy a wyłącznik krzyżowy

Układ schodowy pozwala standardowo sterować oświetleniem z dwóch miejsc. Jeżeli punktów sterowania ma być więcej, pomiędzy wyłącznikami schodowymi stosuje się odpowiedni mechanizm krzyżowy.

Typowym przykładem jest długi korytarz albo klatka schodowa, gdzie światło ma być obsługiwane na parterze, piętrze i dodatkowo na półpiętrze.

Wyłącznika krzyżowego nie należy więc traktować jako zamiennika schodowego. Pełni inną funkcję w całym układzie.

Dlaczego po podłączeniu światło działa nieprawidłowo?

Błędne połączenie nie zawsze powoduje całkowity brak światła. Często powstają znacznie bardziej charakterystyczne objawy.

Jedna lampa działa tylko przy określonym położeniu drugiego wyłącznika

Jeżeli z jednego miejsca można sterować światłem tylko wtedy, gdy drugi klawisz znajduje się w określonej pozycji, warto podejrzewać nieprawidłowe rozpoznanie zacisku wspólnego albo torów korespondencyjnych.

Prawidłowy układ schodowy nie powinien uzależniać możliwości przełączania od "właściwego" ustawienia drugiego wyłącznika.

Jeden klawisz wpływa na obie lampy

Taki objaw może wskazywać na pomieszanie przewodów należących do dwóch niezależnych sekcji. Jest to szczególnie łatwe w przypadku podwójnego mechanizmu, ponieważ w jednej puszce znajduje się kilka przewodów pełniących podobne funkcje.

Po wymianie starego wyłącznika nowy nie działa

Nie należy zakładać, że zaciski nowego urządzenia znajdują się dokładnie w tych samych miejscach co w poprzednim. Jeden producent może oznaczać zacisk wspólny literą L, inny symbolem COM, a jeszcze inny używać własnego oznaczenia graficznego.

Dlatego przepinanie przewodów według zasady "lewy do lewego, prawy do prawego" może prowadzić do błędu nawet wtedy, gdy oba wyłączniki wyglądają podobnie.

Jak czytać oznaczenia zacisków?

Najważniejszym punktem odniesienia powinien być schemat nadrukowany na mechanizmie lub dokumentacja konkretnego modelu.

W zależności od producenta można spotkać oznaczenia takie jak:

• L lub COM - zacisk wspólny danej sekcji,
• 1 i 2 albo odpowiednie symbole - zaciski przełączne,
• strzałki - stosowane przez niektórych producentów do oznaczenia torów przełączanych.

W podwójnym mechanizmie trzeba dodatkowo ustalić, które trzy zaciski należą do pierwszego klawisza, a które do drugiego.

Nie należy określać funkcji przewodu wyłącznie na podstawie jego koloru. Kolorystyka może dostarczać informacji o przeznaczeniu żyły w prawidłowo wykonanej instalacji, ale w starszych lub przebudowywanych instalacjach nie stanowi wystarczającego potwierdzenia funkcji konkretnego przewodu.

Najpierw trzeba zrozumieć dwa osobne układy

Podwójny wyłącznik schodowy przestaje wyglądać skomplikowanie, gdy potraktuje się go jako dwa pojedyncze układy schodowe umieszczone obok siebie. Każdy ma własny zacisk wspólny i własną parę torów korespondencyjnych.

Największym błędem jest próba podłączenia urządzenia wyłącznie według zdjęcia znalezionego w Internecie. Rozmieszczenie zacisków może różnić się między seriami i producentami, a sposób prowadzenia przewodów zależy również od projektu konkretnej instalacji.

Jeżeli po wymianie wyłącznika jedna lampa działa tylko w wybranym położeniu drugiego klawisza albo jeden klawisz zaczyna wpływać na oba obwody, problemu należy szukać przede wszystkim w identyfikacji sekcji, zacisków wspólnych i przewodów korespondencyjnych. W instalacji 230 V właściwość tych połączeń powinna zostać potwierdzona pomiarami, a nie metodą prób i błędów.